Jumat, 10 Januari 2014

ARANE GHODONG

1.               Godhong aren                   : dliring
2.              Godhong asem                  : sinom
3.              Godhong cocor bebek       : tiba urip
4.              Godhong dhadhap             : tawa
5.              Godhong enom                  : pupus
6.              Godhong gedhang tuwa     : ujungan
7.              Godhong gedhang garing   : klaras
8.              Godhong gebang               : kajang
9.              Godhong jati                    : jompong
10.           Godhong jarak                 : bledheg
11.            Godhong jarak kebo         : lomah-lameh
12.           Godhong jambe                        : procot
13.           Godhong kates                 : gampleng
14.           Godhong kacang lanjaran  : lembayung
15.           Godhong kacang brol                : rendeng         
16.           Godhong kecipir               :cethethet
17.           Godhong krambil enom      : janur
18.           Godhong krambil tuwa      : blarak
19.           Godhong kelora                        : limaran
20.          Godhong kemplandeyan     : kumuda
21.           Godhong kluwih                        :kleyang
22.          Godhong lempuyang          : lirih
23.          Godhong lombok               : sabrang
24.          Godhong mlinjo                        : so
25.          Godhong pari                   : damen
26.          Godhong pring                  : elarmanyura
27.          Godhong randu                 : baladewa
28.          Godhong siwalan               : lontar
29.          Godhong tales                  : lumbu
30.          Godhong tebu teles          : momol
31.           Godhong tebu garing         : rapak
32.          Godhong tela                   : jlegor
33.          Godhong turi                    : pethuk
34.          Godhong waluh                 : lomah-lameh
35.          Godhong widara putih       : trawas

Kamis, 09 Januari 2014

ARANE WIT


v Wit aren           : ruyung
v Wit gedhang     : debog
v Wit jati enom    : jangglengan
v Wit jagung         : tebon
v Wit jambe          : pucang
v Wit krambil        :  glugu
v Wit kapuk           : randu
v Wit kacang         : rendeng
v Wit mlinjo          : so, bego
v Wit pari             : damen
v Wit pring enom  : bung
v Wit pring tuwa   : bungkilan
v Wit pohung        : bonggol
v Wit siwalan        : tal
v Wit telo             : lung

Rabu, 01 Januari 2014

Wara-wara

wara-wara ing basa Indonesia diarani Pengumuman. Wara-wara tegese yaiku aweh kabar utawa aweh informasi marang wong liya (ing sawijing panggonan), kanthi ancas wong liya ngreti isine wara-wara.

Wujude wara-wara:
1. Lisan, wara-wara kang dibiwarake lumantar lisan utawa swara. Tuladhane lumantar media elektro kayata radio, TV, lsp
2. Tulisan, yaiku aweh weruh utawa kabar marang wong liya kang kababar lumantar tulisan. Tuladha ariwarti lan kalawarti.  

Jinise wara-wara:
1. wara-wara bab kegiyatan
2. wara-wara bab undangan
3. wara-wara bab lelayu

Bab kang prelu digatekake nalika nggawe wara-wara:
1. saka sapa wara-wara mau kababar
2. kanggo sapa wara-wara mau
3. suraane (isine) apa
4. kapan wara-wara mau digawe
5. kapan kagiyatan mau katindakake
6. ana ing ngendi mapane
7. sapa kang mandegani


Jumat, 27 Desember 2013

TEMBUNG CAMBORAN


Tembung camboran yaiku tembung loro kang digandeng dadi siji.

Tembung camboran diperang ana loro, yaiku:

1. Tembung camboran wutuh/tunggal
Yaiku tembung loro digawe dadi siji nduwe teges anyar.

Tuladha:

anjani putra : anoman
bala pecah : barang gamapang pecah
bapa biyung : wong sing ngukir jiwa raga
buntut urang : rambut ing githok
gantung kepuh : ora tau ganti sandhangan
gantung siwur : katurunan kang kaping pitu
gotong mayit : anak 3 wadon kabeh
gilir kacang : anak akeh giliran lanang lan wadon
imagiri : araning panggonan (desa) ing bantul
jaran kepang : wewangunan kaya jaran digawe saka kepang
juru kunci : tukang ngrumat papan kramat, sareyan
kacamata : tesmak, piranti kanggo ndeleng
kadhal menek : araning gelung (pungkasaning gurung)
kala menjing : jendholan ing gulu tumrap wong lanang
karang malang : araning desa
mata tuwa : wong tuwane bojo
nagasari : araning panganan
perang rusak : araning bathik
randha royal : araning panganan
semar mendem : araning panganan
tutup keyong : peperangan omah kampung
udan riris : corak bathik
wanasaba : araning kutha

2. Tumbang camboran tugel/wudhar
Yaiku tembung loro digandeng dadi siji kang tegese cedhak karo tembunge.

Tuladha:

bangjo : abang ijo
bulik : ibu cilik
dhelik : gedhe cilik
dhengus : gedhe bagus
dubang : idu abang
kakkong : tungkak bokong
kongel : bokong cengel
kosik : mengko dhisik
lunglit : balung kulit
pakdhe : bapak gedhe
pakpuh : bapak sepuh
perko : emper toko
tingwe : nglinting dhewe
thukmis : bathuk klimis

Purwakanthi

Purwa tegese wiwitan, kanthi tegese gandheng. Purwakanthi yaiku runtute swara ing ukara, wanda utawa tembung kang kapisan nggandheng wanda utawa tembung ing saburine.

Tuladha :
Ana dina ana upa, ana awan ana pangan
Kala kula kelas kalih, kalung kula kolang-kaling keli ing kalen kilen kula

Purwakanthi ana werna telu yaiku :
1. Purwakanthi guru swara
yaiku purwakanthi kang runtut swarane.
2. Purwakanthi guru sastra
yaiku purwakanthi kang runtut sastrane utawa tulisane.
3. Purwakanthi lumaksita utawa purwakanthi guru basa
yaiku purwakanthi sing tembunge ing ukara sadurunge dibaleni maneh ing ukara candhake. Tembung guru ing kene tegese paugeran utawa pathokan. Purwakanthi guru swara ateges purwakanthi kang nganggo pathokan swara.


PURWAKANTHI GURU SWARA
1. Ana catur mungkur, ana bapang nyimpang.
2. Gliyak-gliyak tumindak, alon-alon waton kelakon. Aja banter-banter mundhak keblinger.
3. Watake putri kudu gemi, nastiti, lan ngati-ati.
4. Yen gelem obah bakal mamah.
5. Anak polah bapa kepradhah (paribasan)
6. Apik kemripik nancang kirik (paribasan).
7. Ati bengkong oleh oncong (paribasan)
8. Bacin-bacin iwak, ala – ala sanak (paribasan).
9. Bandhol ngrompol (paribasan).
10. Buntel kadut ora nginang ora udut (paribasan).
11. Calak cangkol, kendhali bol, cemethi tai (paribasan).
12. Ciri wanci lelai ginawa mati (paribasan).
13. Gajah ngidak rapah (paribasan).
14. Gemblung jinurung, edan kuwarisan (Paribasan).
15. Keplok ora tombok.
16. Kumenthus ora pecus (paribasan).
17. Mengkak – mengkok ora wurung ngumbah popok. (paribasan).
18. Opor bebek mentas awake dhewek.
19. Londho – londho walang sangit nggendhong kebo (paribasan).
20. Sadawa – dawane lurung isih dawa gurung (paribasan).
21. Tuna satak bathi sanak (paribasan).
22. Tunggak jarak mrajak, tunggak jati mati.
23. Wastra bedhah kayu pokah (paribasan).
24. Anut grubyug ora ngerti ing rembug (paribasan).
25. Wong busuk ketekuk, wong pinter keblinger.(paribasan).
26. gumarenggeng anggereng anggeng gumrunggung (Wedhatama)



PURWAKANTHI GURU SASTRA
1. Para mudha kudu nduweni watak tata titi tatag tutug lan tanggon.
2. Dhasare wong jejodhoan yaiku bobot, bibit, bebed.
3. Sing sapa salah bakale seleh.
4. Durung acundhuk acandhak (paribasan).
5. Garang nanging garing (paribasan).
6. Sanajan ora keris yen keras (paribasan).
7. Sluman slumun slamet.
8. Yen tan mikani rasa, yekti sepi asepa lir sepah samun (Wedhatama).
9. Saya elok alangka longkanganipun, si wasis waskitha ngalah, ngalingi marang si pingging (Wedhatama).
10. Kadi ta guwa kang sirung, sinerang ing maruta, (Wedhatama).


PURWAKANTHI LUMAKSITA
1. Lela lela linali saya kadriya, driyasmara marang risang kadi Ratih, Ratih ratu ratuning wong Cakrakembang, kembang wijayakusuma asih mring kula.
2. Bung – bung pait bung pait kuwihe maha, maha-maha lintrik cah cilik digondhol kirik, kirik-kirik belang nyang pawon kesiram wedang, wedang – wedang bubuk kemriyuk gulane remuk.
3. Carang wreksa, wreksa wilis tanpa patra. Nora gampang wong urip neng alam donya. (wangsalan).
4. Witing klapa, klapa mudha saupama. Salugune mung mardi reh raharja. (wangsalan).
5. Bayem arda, ardane ngrasuk busana. Mari anteng besuse saya ketara (wangsalan).
6. Begja-begjane kang lali, isih begja kang eling lawan waspada (Kalatidha).


Katrangan :
Laksita = laku, kalakuan.
Lumaksita = lumaku.
Bapang = blabag njepapang dipaku ing cagak (dianggo tetenger nuduhake dalan, katrangan jenenge desa lsp.
Kepradhah = diukum
Oncong = urubing obor.
Bandhol = gegedhuge wong ala, maling lsp.
Kadut = karung
Rapah = pasangan, jebakan.
Wastra = jarit
Garang = gagah, sugih
Pingging = bodho
Sirung = peteng singup
Driya = tuking pangrasa, ati
Wreksa = kayu
Wilis = ijo
Patra = lenga
Arda = pangangsa-angsa, hawa nepsu, murka

Rabu, 04 Desember 2013

Kumpulan Geguritan


Ati Kang Keranta-ranta
Dening : Liza Ambarwati

Setya iku sengsara
Sengsara kang nyiksa raga
Sengsara merga dilara-lara
Sengsara merga priya ora setya

Sajroning atiku wis nandhang setya
Nanging wong liya,,,
Setya iku wuta
Wutane ati merga wong wadon liya

Aku ora kuwawa mangerteni ana selir liya
Nanging aku ora bodho
Aku luwih becik
Lan luwih perkasa


Rasa Sirna
Dening : Liza Ambarwati

Sarumpun kembang melathi
Nandhakake kasedihan mring lakune
Hawa atis kaganti karo panas
Rina kaganthi karo mega

Nanging atiku...
Durung kaganthi marang wong liya
Rasa iki ora bisa tak umpetake
Saya suwi saya jumbuh marang sliramu

Aku kudu tumindak apa?
Ngadepi rasa iki rasa kang wis kalawan takdir
Rasamu kang wis nyatu marang jero bumi



Banyu
Dening : Liza Ambarwati

Aku bersyukur bisa nggayuh sliramu
Aku bersukur anane kahananmu
Sliramu gawe panguripan iki
Panguripan kang sejati

Kowe ana merga gusti
Gusti sang lir retna kang mujudake banyu iki
Banyu sing ora pernah mati
Banyu sng nyegerake ati
Banyu sing migunani


Mawar
Dening : Liza Ambarwati

Wangimu tansah gawe bebungah ing ati
Wujudmu tansah gawe bebungah ing raga
Sumebarmu tansah gawe luluh ing rasa

mawar...
Senadyan bentukmu akeh erine
Nanging kowe saiki
Dadi pujangga anyar
pujangga kang ngraketake rasa


Wong Tuwo
Dening : Liza Ambarwati

nalika aku isih seger
nalika aku isih sehat
nalika aku isih lincah
aku kok tresnani

nanging saiki...
aku kok uncal-uncalake
kaya-kaya wis ora miguna
kaya-kaya wis ora sempurna

aku iki kaya alqur’an amoh
alqur’an kang suci sing kudu diajeni
aku iki...
wong tuwo kang kudu dihormati
disegani, disayangi, lan diayomi


PHP
Dening : Liza Ambarwati

dina-dinaku kabalut mega
dina-dinaku kabalut rina
dina-dinaku kabalut rasa
rasa kang ora pernah teka

ning endi aku arep mlaku
ning endi aku goleki sliramu
sliramu tansah ilang saka paningalku

aku namung bisa sumeleh ing ati
nandhang rasa iki
rasa kang ana namung ing lathi


Runtuhe Bimbinganku
Dening : Liza ambarwati

Apa aku kudu ngamuk?
Apa aku kudu nesu?
Ngerteni pencitraanmu iki

Ning endi moralmu?
Ning endi etikamu?
Apa aku kudu musnahake kowe?
oh bocahku...

Dina-dinamu kabalut dusta
Dusta raga kang nyiksa
Tuturmu sing ora kuwawa
Gawe nyiksa jiwa

Kesabaran ati wis tak lampahi
Warahanku wis kok entuki
Naging kuwi mung ana ing lathi